Akıl İlmin Anahtarıdır: Bilgiyi Hikmet ve Güzel Ahlâkla Buluşturmanın Önemi
“Akıl ilmin anahtarıdır. Kullanmak lazım.” Görselde Şeyh Seyyid Muhammed Saki Elhüseyni kaddesallahu sirruhu’ya nispet edilen bu hikmetli söz, insana emanet edilen aklın yerli yerince kullanılmasının ve ilim yoluna samimiyetle yönelmenin ne büyük bir nimet olduğunu hatırlatıyor.
Akıl, insanın öğrenmesine, düşünmesine, hakikati aramasına ve doğruyla yanlışı ayırt etmesine vesile olan eşsiz bir lütuftur. Ancak bir anahtar kullanılmadıkça kapıyı açamayacağı gibi akıl da tefekkür edilmedikçe, araştırılmadıkça ve elde edilen bilgiler hayatla buluşturulmadıkça gerçek değerine ulaşamaz. Bilgiye erişmek için okumak gerekir; fakat okuduklarımızı anlamak, üzerinde derinlemesine düşünmek ve gönül dünyamızda olgunlaştırmak da en az okumak kadar önemlidir.
Kur’ân-ı Kerîm’de, “Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu?” buyurularak ilmin kıymetine dikkat çekilir (Zümer, 39/9). İlim, insana yalnızca yeni bilgiler kazandırmaz; aynı zamanda kendisini, sorumluluklarını, yaratılış gayesini ve çevresindeki dünyayı daha iyi tanımasına yardımcı olur. Ne var ki ilim, güzel ahlâkla birleşmediğinde kuru bir bilgi yığınına dönüşebilir. Bilginin gerçek bereketi, insanı kibirden uzaklaştırıp hikmete, merhamete, adalete ve iyiliğe yöneltmesiyle ortaya çıkar.
Akıllı davranmak, her konuda yalnızca kendi düşüncesini yeterli görmek değildir. Hakikati arayan insan, bilmediği meselelerde araştırmalı, güvenilir kaynaklara başvurmalı ve gerektiğinde bilen kimselere danışmalıdır. Kur’ân-ı Kerîm’de, “Hakkında bilgin olmayan şeyin ardına düşme” uyarısı yer alır (İsrâ, 17/36). Bu ölçü, bilgi edinirken dikkatli olmayı, duyduklarımızı sorgulamayı ve doğruluğunu araştırmadan hüküm vermemeyi öğretir. Çünkü akıl, ilimle aydınlanır; ilim ise edep ve güzel ahlâkla kemale erer.
İlim yolculuğu sabır, gayret, samimiyet ve tevazu ister. Bir kitabın kapağını açmak, öğrenme yolunda atılan ilk adımdır; fakat asıl mesele, öğrenilenleri doğru anlamak, hakikate uygun yaşamak ve sahip olunan bilgiyi başkalarına fayda sağlayacak şekilde kullanmaktır. İnsan ne kadar öğrenirse öğrensin, bilmediği pek çok şey bulunduğunu unutmamalı; her yeni bilgiyle birlikte tevazusunu da artırmalıdır. Zira gerçek ilim, insanı kendini büyük görmeye değil, hakikatin büyüklüğü karşısında haddini bilmeye sevk eder.
Görseldeki açık kapı ve elinde kitap taşıyan yolcu, ilme açılan kapıdan geçmek için gayret göstermemiz gerektiğini düşündürüyor. Akıl bu kapının anahtarıdır; okumak, düşünmek, sormak, araştırmak ve öğrendikleriyle amel etmek ise o anahtarı kullanmanın yollarıdır. Fakat bu yolculuğun menzili yalnızca bilgi sahibi olmak değil; bilgiyi hikmete, hikmeti güzel ahlâka ve güzel ahlâkı da insanlara fayda sağlayan bir hayata dönüştürmektir.
Rabbimizden bizlere faydalı ilim, doğru anlayış, selim bir akıl, güzel ahlâk ve öğrendiklerimizle amel etme şuuru vermesini dileriz.
Allah c.c. bizi Allah dostlarının kapısından ayırmasın; bizleri sâdatlara lâyık sâfîler eylesin.
